BRUSSEL/BERLIJN (dpa-AFX) - De Europese Unie (EU) is het kort voor het weekend eens geworden over regels voor het gebruik van kunstmatige intelligentie (AI). Het Europees Parlement en de EU-lidstaten benadrukten dat dit 's werelds eerste regels voor AI zijn. Er is echter kritiek van twee kanten. Sommigen vinden de regels te streng, anderen te laks. Het bedrijfsleven vreest dat de toekomstige EU-regelgeving innovatie in de kiem zal smoren. Consumentenvoorstanders vinden dat de risico's van sommige toepassingen niet serieus genoeg worden genomen.

Volgens de Federatie van Duitse Industrieën (BDI) loopt Europa nu het risico achterop te raken in de sleuteltechnologie van AI. "Met de uitgebreide regulering van AI-basismodellen en AI-toepassingen brengt de AI-wet het vermogen om te concurreren en te innoveren aan zowel fabrikanten- als gebruikerszijde in gevaar", aldus BDI-directeur Iris Ploger. De regelgeving is gebaseerd op onvolwassen criteria die bedrijven eerder minder dan meer rechtszekerheid bieden.

De technologie-industrievereniging Bitkom sprak van een "politiek vitrinesucces ten koste van de economie en de maatschappij". Het bereikte compromis zou een grote impact hebben op technologie: "De EU bindt een regelgevend blok aan het been van bedrijven. Er is een groot risico dat Europese bedrijven de snelle technologische ontwikkelingen in de toekomst niet kunnen bijbenen door onpraktische plannen," zei Bernhard Rohleder, CEO van Bitkom.

De Europese consumentenbeschermingsorganisatie Beuc bekritiseerde daarentegen dat de EU te veel vertrouwt op de goodwill van bedrijven om zichzelf te reguleren. "Virtuele assistenten of AI-gestuurd speelgoed zijn bijvoorbeeld niet voldoende gereguleerd omdat ze niet worden beschouwd als systemen met een hoog risico. Systemen zoals ChatGPT of Bard krijgen ook niet de nodige omheining zodat consumenten ze kunnen vertrouwen", aldus het bedrijf.

De Duitse minister voor Consumentenbescherming Steffi Lemke (Groenen) ziet de AI-verordening daarentegen als bescherming voor consumenten tegen de risico's van de nieuwe technologie. "Tijdens de onderhandelingen wilden we er vooral voor zorgen dat AI-systemen zo worden ontworpen dat ze transparant, begrijpelijk en controleerbaar zijn. In de toekomst zullen bedrijven die het gebruik van AI-technologieën aanbieden informatie moeten verstrekken over hoe hun systemen werken en op AI gebaseerde beslissingen moeten toelichten," meldde Lemke zaterdag. Bij overtredingen zouden consumentenorganisaties hiertegen juridische stappen kunnen ondernemen.

De gepresenteerde regelgeving legt verplichtingen voor AI vast op basis van de potentiële risico's en gevolgen. AI wordt als bijzonder riskant gecategoriseerd als het de potentie heeft om significante schade toe te brengen aan bijvoorbeeld gezondheid, democratie, milieu of veiligheid.

Bepaalde toepassingen zijn volledig verboden, zoals biometrische categoriseringssystemen die gebruik maken van gevoelige kenmerken zoals seksuele geaardheid of geloofsovertuiging. Het ongericht uitlezen van beelden van het internet of van bewakingsbeelden voor gezichtsherkenningsdatabases wordt ook niet toegestaan. Er zullen echter uitzonderingen zijn voor realtime biometrische identificatie in openbare ruimten, bijvoorbeeld in het geval van een terroristische aanslag of het gericht zoeken naar slachtoffers van mensenhandel. Over dit punt werd heftig gedebatteerd; het EU-parlement wilde eigenlijk een volledig verbod.

Een ander twistpunt was de regulering van zogenaamde basismodellen. Dit zijn zeer krachtige AI-modellen die zijn getraind met een brede set gegevens. Ze kunnen de basis vormen voor vele andere toepassingen. Hieronder valt bijvoorbeeld GPT. Duitsland, Frankrijk en Italië hadden eerder geëist dat alleen specifieke toepassingen van AI gereguleerd zouden worden, maar niet de basistechnologie zelf. De onderhandelaars zijn het nu eens geworden over bepaalde transparantieverplichtingen voor deze modellen.

De federale minister voor Digitale Zaken, Volker Wissing (FDP), onthield zich van een eindoordeel. Aan de ene kant werd voorkomen dat bepaalde systemen in het risicogebied zouden vallen, aan de andere kant moeten de regels innovatie mogelijk maken en proportioneel zijn, zei hij zaterdag. "We zullen de komende dagen nauwkeurig bekijken of dit is bereikt."/rew/DP/mis