Een voorlopige telling van het landelijke referendum laat zien dat bijna 55 % van de Zwitserse kiezers tegen het voorstel stemde, terwijl 45 % voorstander was.
De stemming, die werd vergeleken met het Britse brexit-referendum van 2016, hield het bedrijfsleven in spanning. Er bestond vrees dat de uitslag een einde zou maken aan het vrije verkeer van werknemers tussen Zwitserland en de EU, de belangrijkste handelspartner van het land.
Het voorstel, gesteund door de rechtse Zwitserse Volkspartij (SVP), bepaalde dat de bevolking vóór 2050 niet meer dan 10 miljoen mensen mocht tellen. Indien dit plafond gedurende twee jaar zou worden overschreden, zou Zwitserland het vrije verkeer met de EU moeten beëindigen.
De regering had de kiezers opgeroepen het plafond te verwerpen. De Zwitserse minister van Justitie, Beat Jans, verwelkomde het resultaat, maar beloofde te analyseren welke verdere stappen kunnen worden ondernomen om tegemoet te komen aan de zorgen van de kiezers over huisvesting en immigratie.
'Met de beslissing van vandaag heeft het electoraat een signaal afgegeven van stabiliteit, openheid en betrouwbaarheid', aldus Jans tijdens een persconferentie aan de zijde van de Zwitserse president Guy Parmelin.
Urs Bieri van opiniepeiler GFS Bern stelde dat het plafond werd verworpen omdat, hoewel de bezorgdheid over de bevolkingsgroei wijdverspreid is, mensen bang waren dat het de Zwitserse relaties met de EU zou schaden. Ook vreesde men dat het moeilijker zou worden om personeel te werven, zoals zorgmedewerkers.
'Bovendien heerst het gevoel dat het in de huidige internationale context voor een klein land niet verstandig is om dit te doen', aldus Bieri.
BUITENLANDERS VORMEN 28 % VAN DE ZWITSERSE BEVOLKING
De Zwitserse bevolking telt momenteel 9,1 miljoen mensen en is veel sneller gegroeid dan in de omliggende EU-landen. Buitenlanders maken bijna 28 % van het totaal uit. Volgens officiële prognoses zal de grens van 10 miljoen begin jaren 2040 worden bereikt.
Peilingen hadden een nipte uitslag voorspeld. Uiteindelijk was de overwinning van het 'nee'-kamp duidelijker dan veel analisten hadden verwacht.
Jan Hesselmann (27), een leraar uit Zürich, was tevreden met het resultaat, maar bezorgd over de steun die het voorstel kreeg. 'Dit is de verkeerde weg; het wakkert vreemdelingenhaat aan', zei hij.
Het voorstel voor een bevolkingsplafond past in een trend van groeiende steun voor beleid gericht op het beperken van immigratie in heel Europa. Campagneposters beweerden dat slechts 10 % van de nieuwkomers de benodigde geschoolde arbeidskrachten waren en dat asielzoekers vaker betrokken zouden zijn bij zedenmisdrijven.
De opkomst bedroeg ongeveer 59 %, ruim boven het recente gemiddelde van 48 % voor Zwitserse referenda.
Marcel Dettling, voorzitter van de Zwitserse Volkspartij, zei dat het initiatief zeer populair was in landelijke gebieden, maar uiteindelijk werd verslagen door de stedelijke kiezers.
'Er is geen enkel probleem opgelost', verklaarde hij. 'Wij zullen blijven aandringen op een verstandige immigratie.'
TABOE DOORBROKEN
Bedrijfsorganisaties verwelkomden de uitslag van het referendum nadat zij hadden gewaarschuwd dat een bevolkingsplafond de toegang tot buitenlandse werknemers zou beperken, de economie zou schaden en de relaties met Brussel zou vertroebelen.
Werkgeversorganisatie economiesuisse drong er bij Zwitserland op aan om het momentum van de uitslag te gebruiken voor de ratificatie van een akkoord dat eind 2024 met Brussel werd gesloten om de bilaterale economische banden te verdiepen.
EU-commissievoorzitter Ursula von der Leyen liet weten dat Brussel en Bern zullen blijven samenwerken in het belang van hun burgers en bedrijven.
Tegenstanders hadden het voorstel voor een bevolkingsplafond bestempeld als een recept voor chaos vanwege de ontwrichting die het teweeg zou kunnen brengen.
Zij vroegen zich ook af of het verstandig was om de confrontatie met Brussel aan te gaan na een moeizaam 2025, waarin president Donald Trump de hoogste Amerikaanse tarieven in Europa legde op Zwitserse goederen.
De 'nee'-campagne maakte gebruik van posters met een afbeelding van een glimlachende Trump en het bijschrift: 'Breken met Europa, juist nu?'
Sibel Arslan, federaal parlementslid voor de Groene Partij, zei dat de uitslag aantoont dat Zwitserland zich blijft inzetten voor samenwerking met zijn Europese buren. Zij waarschuwde echter dat er een taboe is doorbroken dat waarschijnlijk opnieuw de kop zal opsteken.
'De schade is aangericht', zei ze. 'Dit heeft het debat over het beperken van de bevolking gelegitimeerd. De geest is uit de fles.'
