Het uitbreken van de oorlog in het Midden-Oosten heeft honderden ballistische raketten en aanvalsdrones in het luchtruim boven enkele van de drukste luchthavens ter wereld gebracht. De vergelding van Teheran tegen de VS en hun bondgenoten omvatte onder meer het bestoken van luchthavens, waardoor talloze vluchten van Dubai tot Abu Dhabi aan de grond bleven. Een klein aantal evacuatievluchten is erdoorheen gekomen voor duizenden gestrande passagiers.
Reuters sprak met acht piloten en meer dan een half dozijn insiders uit de luchtvaart- en veiligheidssector die zeiden dat de opeenstapeling van conflicten - van Oekraïne tot Afghanistan en Israêl - de last voor piloten heeft verzwaard. Ze worden gedwongen om te gaan met een krimpend luchtruim en het bredere gebruik van militaire drones ver buiten actieve oorlogsgebieden. Dat heeft de druk op de mentale gezondheid van piloten vergroot, die wanhopig proberen zichzelf en hun passagiers veilig te houden.
"Wij zijn geen militaire piloten. Wij zijn niet getraind om met dit soort dreigingen in de lucht om te gaan," vertelde Tanja Harter, een piloot met ervaring in het Midden-Oosten en voorzitter van de European Cockpit Association, aan Reuters.
De huidige crisis is de laatste in een reeks veiligheidsdreigingen waar de sector in de loop der jaren mee te maken heeft gehad, zei ze, wat kan leiden tot "angst en onrust" bij piloten. Luchtvaartmaatschappijen hebben nu vaak hulpprogramma's van collega's om te helpen, zei ze, eraan toevoegend dat ze als piloot het luchtruim niet zou willen "delen met raketten."
De veiligheid van het luchtruim is de afgelopen tweeënhalf jaar verslechterd naarmate conflicten zijn toegenomen, aldus experts uit de sector, door een combinatie van GPS-spoofing - het kwaadwillig misleiden van vliegtuigen over hun positie - en toegenomen aantallen raketten en drones.
Een vlucht van Air France om gestrande Franse staatsburgers op te halen uit de Verenigde Arabische Emiraten keerde donderdag om vanwege raketvuur. Een Lufthansa-piloot week vrijdag uit van Riyad naar Caïro vanwege regionale veiligheidszorgen.
HOGER VLIEGEN OM RAKETTEN TE VERMIJDEN
In het Midden-Oosten opgeleide piloten zijn moeizaam gewend geraakt aan noodsituaties, aldus het hoofd van de Libanese burgerluchtvaartautoriteit. Het escalerende conflict stelde die vaardigheden snel op de proef. Videobeelden op 5 maart toonden vliegtuigen die opstegen van de luchthaven van Beiroet terwijl rookwolken boven gebouwen in de Libanese hoofdstad hingen.
"Piloten in het Midden-Oosten hebben altijd met crises te maken gehad, dus vanaf het begin hebben we getraind hoe om te gaan met onvoorziene omstandigheden, noodsituaties en al het andere," zei kapitein Mohammed Aziz, directeur-generaal van de Libanese burgerluchtvaartautoriteit.
"Niemand kan je de garantie geven dat ze de luchthaven niet zullen bombarderen of juist wel zullen bombarderen."
Een piloot van Middle East Airlines met tien jaar ervaring zei dat de routes naar Beiroet complexer zijn geworden. In het verleden hadden vanaf de schouder afgevuurde luchtafweerraketten in Libanon meestal een bereik van 15.000 voet, dus piloten verhoogden hun hoogte om buiten bereik te blijven, zei hij, terwijl vliegtuigen vaak extra brandstof meenamen voor het geval ze gedwongen werden uit te wijken.
Toch zijn de meeste raketaanvallen ver genoeg weg om geen risico te vormen en zijn piloten vaak te druk om zich er zorgen over te maken.
"Je bent eigenlijk druk genoeg in het vliegtuig om ervoor te zorgen dat je toestemming hebt om te landen, dat alles in orde is, zodat je geen tijd hebt om je emoties te verwerken over wat er buiten het vliegtuig gebeurt," zei hij.
DRONES VERSTOREN EUROPESE LUCHTHAVENS
De risico's beperken zich niet tot het Midden-Oosten. Sinds de Russische invasie van Oekraïne in 2022 zijn drones aan beide kanten een belangrijk wapen geworden. Luchthavens in Europese steden van Stockholm tot München hebben te maken gehad met verstoringen door drones - waarvan wordt vermoed, hoewel niet bevestigd, dat ze verband houden met het conflict.
Gezagvoerder Christian von D'Ahe, al 15 jaar piloot op commerciële toestellen en hoofd van de Deense pilotenbond, is gealarmeerd door de opkomende dreiging.
"Drones worden niet gemakkelijk gedetecteerd," zei Von D'Ahe. "We kunnen ze in de lucht zien, en ze zijn erg klein. Dus vroeg of laat zal er iets gebeuren."
Drones die de motoren van een vliegtuig raken, kunnen een totaal stroomverlies veroorzaken, terwijl schade aan de vleugels het manoeuvreervermogen van een jet in gevaar kan brengen.
De meeste geregistreerde vliegtuigen zenden een signaal uit via een transponder, een apparaat dat vliegtuigen identificeert voor de radar, maar drones doen dat niet, waardoor piloten in het ongewisse blijven. Reguliere radars die door luchthavens worden gebruikt, hebben moeite om drones op te pikken. Er bestaat gespecialiseerde radar, maar die wordt doorgaans bediend door de politie of het leger.
Dedrone, een bedrijf dat anti-dronetechnologie produceert, zei dat er in 2025 meer dan 1,2 miljoen drone-overtredingen waren in de VS, en dat er de komende jaren meer worden verwacht.
'ER IS NIET VEEL DAT JE KUNT DOEN'
Luchthavens kunnen radar, frequentiesensoren en stoorzenders gebruiken om drones tegen te gaan, terwijl sommige systemen ze uit hun koers kunnen "spoofen". Maar vanwege veiligheidsoverwegingen kunnen luchthavens drones niet uit de lucht schieten.
Tim Friebe, een luchtverkeersleider in Duitsland en vicevoorzitter bij de Air Traffic Controllers European Unions Coordination (ATCEUC), zei dat drones een "groeiende dreiging" vormen, terwijl luchthavens vaak beperkte opties hebben.
"Vooralsnog hebben we meldingen, rapporten van piloten, of soms zien verkeersleiders drones. Het probleem is dat je niet veel kunt doen, behalve de luchthaven sluiten," zei hij.
Drones legden vorig jaar enkele van de grootste luchthavens ter wereld plat, van München tot het Londense Gatwick, wat exploitanten ertoe aanzette hun systemen voor de detectie van vreemde voorwerpen en drones te versterken, aldus een half dozijn functionarissen uit de sector.
Moritz Burger, een commerciële piloot gevestigd in Duitsland, herinnerde zich dat hij een object zag dat leek op een ballon met een structuur eronder toen hij op het punt stond te landen op een Europese luchthaven.
"Ik keek uit het raam en plotseling verscheen er een object dat vlak onder ons vliegtuig passeerde. We konden het misschien een, maximaal twee seconden zien," zei hij, eraan toevoegend dat hij ervan schrok en geen tijd had om uitwijkmanoeuvres uit te voeren.
"Wanneer je zo'n bijna-botsing of een passerend object tegenkomt, is er niet genoeg tijd om te reageren. Het is dus onrealistisch om te verwachten dat piloten om zo'n object heen kunnen vliegen. Er is vrijwel niets wat we kunnen doen."
(Verslaggeving door Joanna Plucinska in Londen, Soren Jeppesen in Kopenhagen, Maya Gebeily in Beiroet en Alessandro Parodi in Gdansk; Aanvullende verslaggeving door Ilona Wissenbach in Frankfurt; Christoph Steitz in Kassel, Duitsland; Cassell Bryan-Low in Londen; Toby Sterling in Amsterdam; Emilie Madi en Khalil Ashawi in Beiroet; Redactie door Adam Jourdan, Joe Brock en David Gaffen)
